İsmet Özel Risale-i Nur'u neden anlayamıyor?

Mustafa Armağan Hoca, yıllar önce okuduğum bir yazısında, şöyle diyordu: "Burada tepkileri göze alarak şunu söyleyeyim ki: Nutuk'u bugün orijinalinden okuyup anlayacak bir Atatürkçü nesil kalmamıştır. Onu okuyup anlayabilecek olanlar ancak ve ancak nur talebeleridir! Okumazlar, ayrı mesele, ama dil devriminin yıkamadığı tek kale, onların susturulmak istenen beyinleri olmuştur..."

Ahmet Kavlak Hoca'nın da derslerinde dikkat çektiği bir husustur bu. Günümüz üniversitelilerinin kelime kapasitesi bir Afrika kabilesininki kadar düşüktür. Bu 'dil fakirleşmesi'nden kendisini kurtaran pek az zümre vardır. İşte o bahtiyar zümrelerden bir tanesi de, elhamdülillah, nur talebeleridir. Çünkü, nur talebeliği, çetin bir üslûba sahip metinlerin talebeliğidir. Emek isteyen metinlerin talebeliğidir. Çocuk kitabı öğrenciliği değildir. O yüzden de meşguliyeti zihni açar. Fehme genişletici bir tâlim olur.

Edebiyat Karşılığını Verir'de Antoine Compagnon da benzer birşeyden yakınmaktadır:

"Matematik öğretmenleri artık 'ama, çünkü, oysa' gibi bağlaçları bilmeyen, sadece 've' bağlacını kullanan öğrencilere ders vermekte zorlandıklarından şikayet ediyorlar. (...) Bu tür bilgiler hayatta yolumuzu bulmamız için gerekliydi. Bağlaçlar olmadan sadece matematik değil, tarih, fen, beden eğitimi ve hatta 'vatandaşlık ve ahlak eğitimi' dersi bile öğrenilemez hale gelir..." Yani, dilbilgisi sadece bir dersin konusu değil, bilgiyi almayla-anlamayla ilgili her dersin konusudur. Dil yitirildikçe bilgi aktarım süreçleri de zedelenir. Fehimler fakirleşir.

İrfan yolu çile yoludur. Bu yolun sâlikleri, küçüğünden büyüğüne, mertebelerine göre imtihana tutulmuşlardır. Sözgelimi: Aziz Mahmud Hüdayî Efendim, genç bir kadı olarak gittiği Üftade Hazretlerinin kapısında, 'kadı kaftanıyla ciğer satarak' sınanmıştır. Yunus Emre Efendim de yıllarca Taptuk Emre dergâhına odun taşımıştır. Daha başka Allah dostlarının hayatını da inceleseniz böylesi bir 'deneme süreci' yaşadıklarını görürsünüz. Yani, taleb edilenin kıymetine göre, talib, illa bir ateşten geçirilir. Dayananlar ancak işlenmeye başlanır.

İşte, Risale-i Nur'un üslûbunun da, böylesi bir tür 'sınama-eleme-ayıklama fonksiyonu' gördüğünü düşünüyorum ben. Yani metin talebelerini seçiyor. Zayıfları ayıklıyor. Azmedenleri kucaklıyor. Ki Bediüzzaman Hazretleri de Mesnevî-i Nuriye'sinde diyor:

"Arkadaş! Bu risale, Kur'ân'ın bazı âyâtını şuhudî bir tarzda beyan eden birnevi tefsirdir. Ve hâvi olduğu mesâil, Furkan-ı Hakîm'in cennetlerinden koparılmış, birtakım gül ve çiçekleridir. Fakat, ibaresindeki işkâl ve îcazdan tevahhuş edip, mütâlaasından vazgeçme. Mütalâasına tekrar ile devam edilirse meluf ve menus bir şekil alır..."

Yani, dersine talib olanlardan, mürşidim, üslûbuna dönük bir sabır bekliyor. Bu sabır mesafesini aşanları irşad halkasına dahil ediyor. O da, tabir-i caizse, 'sınamasını' bu şekilde yapıyor. Sebatsızlar eleniyorlar. "Anlaşılmıyor!" deyip geçiyorlar. Mantıku't-Tayr'daki kimi kuşlar gibi dökülüyorlar. Ve yine mezkûr nedenle Risale-i Nur'u sadeleştirerek 'okur-metin-idrak' mesafesini ortadan kaldırabileceğini sananlar aldanıyorlar. Neden? Şöyle:

Eğer müellif, metnini bir hikmetle böyle 'işkal' ve 'îcaz' içinde tutmuşsa, o mesafe güya 'yokedilmek' için değildir, 'sabırla yaşanmak için'dir. Gereklidir. Şayet mahiyetine bozucu bir müdahaleyle kolaylaştırma(!) yaşatılırsa, iş, yumurtasının kabuğunu kendisinin kırmasına izin verilmeyen civcivinkine döner. Bilinir ki: Civcivin işini kolaylaştırmak için yumurtasını yerine siz kırarsanız, yavrucuk oradan daha zayıf çıkar, yeterince salabet kazanamaz, belki de ölür.

Hayatı böyle 'korunaklı' alanlarda geçmiş çocukların da 'mücadele gücü' zayıflar. Avının peşinde koşturulmayan avcı gibi miskinleşir. Körelir. Kabzolur. Böyleleri zorluklara karşı koymada emsallerinden illa geride kalırlar. Yine Bediüzzaman Hazretleri bir yerde der ki:

"Bahar mevsiminde fırtınalı yağmur, çamurlu toprak perdesi altında, nihayetsiz güzel çiçek ve muntazam nebâtâtın tebessümleri saklanmış. (...) Fırtına, zelzele, veba gibi hadiselerin perdeleri altında gizlenen pek çok mânevî çiçeklerin inkişafı vardır. Tohumlar gibi neşvünemasız kalan birçok istidat çekirdekleri, zahiri çirkin görünen hadiseler yüzünden sünbüllenip güzelleşir. Güya umum inkılâplar ve küllî tahavvüller birer mânevî yağmurdur. Fakat insan, hem zahirperest, hem hodgam olduğundan, zahire bakıp çirkinlikle hükmeder. (...) Meselâ, atmaca kuşu serçelere tasliti, zahiren rahmete uygun gelmez. Halbuki, serçe kuşunun istidadı, o taslitle inkişaf eder. (...) Ve pek çok zahirî intizamsızlıklar ve karışıklıklar var ki pek muntazam bir kitabet-i kudsiyedir."

Evet. Hodgamlara 'karışıklık' görünen şey aslında 'pek muntazam bir kitabet' olabilir. Alıştığınız edebiyat içinden baktığınızda bazı metinler, mesela Divan Edebiyatı, 'anlaşılmaz' gelebilir. Ancak sebat edip özüne nüfuz ettiğinizde, bu girift üslûb, zihninize yeni okuma yolları, anlama yolları, dilegetirme yolları inşa eder-edebilir. Nitekim mürşidimin Kur'an-ı Mucizü'l-Beyan'da teşhis ettiği bir harikalık da budur. O yine 13. Söz'ünde söylüyor:

"Evet, nasıl ki semâda olan intizamsız yıldızların sureten adem-i intizamı cihetiyle herbir yıldız, kayıt altına girmeyip herbirisi ekser yıldızlara bir nevi merkez olarak daire-i muhîtasındaki birer birer herbir yıldıza, mevcudat beynindeki nisbet-i hafiyeye işaret olarak, birer hatt-ı münasebet uzatıyor. Güya herbir tek yıldız, necm-i âyet gibi, umum yıldızlara bakar birer gözü, müteveccih birer yüzü vardır. İşte, intizamsızlık içinde kemâl-i intizamı gör, ibret al."

Hülasa: İsmet Özel gibi bir şairin, kendisi ağır sembolizm içeren bir üslûpla şiir yazdığı halde, Risale-i Nur'un üslûbuna takılıp kalması kolay anlaşılır birşey değildir. Zira söz şiir olduğunda 'Çok anlama gelebilir' de olur. İntizamının şiddetinden intizamsızlık sûretine girer. Bu açıdan Bediüzzaman Hazretlerinin yazım üslûbunun nüfuz edilmeyecek ne yanı vardır? Tamam. Yazdığı şiir değildir. Fakat 'intizamsızlik içindeki kemal-i intizam' da bir intizamdır. Ve her intizam şiirseldir. Öyle ya! 'Anlaşılmaz' bir metnin etrafında bu kadar talebe neden/nasıl toplansın? Yalnız kabul ederiz: Evet. Metnin bir 'çilesi' vardır. Bir 'imtihanı' vardır. Bir 'dikkat mehri' istemektedir. O yüzden duvağını hemen açmaz. Hem herkese açmaz. Muhatabını aczini kuşanmış ister. Fakrını bilir ister. Kadılık kaftanıyla ciğer satmayana böyle sırlar açılmaz:

"Evet, nazlanan ve istiğna gösteren nazeninlerin mehirleri dikkattir. Ve menzilleri dahi kalbin süveydasıdır. Bunlara giydirdiğim elbise zamanın modasına muhaliftir. Zira, Şarkî Anadolu mektebi denilen yüksek dağlarda büyümüş olduğumdan, alaturka terziliğe alışamadım. Hem de şahsın üslûb-u beyanı şahsın timsal-i şahsiyetidir. Ben ise, gördüğünüz veya işittiğiniz gibi, halli müşkil bir muammâyım."

Kadir Mısıroğlu neden "Keşke Yunan galip gelseydi!" dedi?

Kadir Mısıroğlu merhumun çokça suistimal edilen bir cümlesi var: "Keşke Yunan galip gelseydi!" İfadeyle böyle 'bağlamından kopuk' muhatap olmadığınızda, yani konuşmasının önünü-sonunu da dinlediğinizde, ne demek istediğini gayet net anlıyorsunuz. Fakat kemalist-ulusalcı taife 'hakikati ortaya çıkarmaya' değil 'linç etmeye' malzeme aradığı için işin o kısmıyla ilgilenmiyor. "Nihayet cerbeze yapacak bir sermaye elime geçti!" diye yamyam tamtamına başlıyor. Onları geçelim. Enerjimizi israf etmeyelim. Biz hâlâ şifası mümkün olanlara bakalım. Evet. Merhum Mısıroğlu manaca demek istiyor ki orada: Tek Parti döneminde bu ülkenin müslüman kimliğinde öyle tahribatlar yapıldı. Öyle zararlar verildi. Öyle yaralar açıldı ki... Yunan galip gelse bu kadarını yapamazdı. Hem bir işgal gücü olarak yapmaya cesaret edemezdi. Hem de zaten müslüman halkın cihad ateşi mağlubiyetle sönmeyeceği için yine hürriyetini ellerinden kurtarırdı. Böylesine gafil avlanmazdı.

İşte bugünlerde Mustafa Armağan'ın İnsan Yüzlü Şehirler'ini okurken mevzuya mâsadak olabilecek bir bilgiye rastladım. "Hatay'ın Sosyolojisi" başlıklı makalesinde diyor ki Armağan: "Hatay'da harf inkılabı ne zaman olmuştur biliyor musunuz? Türkiye'den tam 10 yıl sonra, yani 1938'de. Şapka inkılabı ise 13 yıl sonra. Sizin anlayacağınız, Türkiye toplumunun 15 yıla yayılan değişim süreci, Hatay'da 1 yıl gibi kısa bir süre içerisinde tekrarlanacaktır. O zamana kadar Fransızlar Hatay'da, ufak tefek değişikliklerle Osmanlı kanunlarını, belki inanmayacaksınız ama Mecelle'yi tatbik ediyorlardı." İnternette bulduğum başka bir söyleşisinde de Armağan, Hatay'a giren birliklerimizin ilk işinin ezanı susturmak olduğunu, halkın da “Yahu Fransızlar varken ezan okunuyordu. Türkler gelince neden susturdular? Hani biz işgalden kurtulmuştuk?” diye tepki gösterdiğini anlatıyor. Yani inkılaplar sonucunda Türkiye'de yaşanan bütün sıkıntılar Türkiye'ye katılınca Hatay'da da yaşanmaya başlıyor.

Ümit Meriç'in kaleme aldığı Babam Cemil Meriç eserinde ise şu satırlarla anlatılıyor Hatay'daki değişim: "Cemil Bey'in bir avantajı vardı. O, Antakya'da, Türkiye'de kemalist devrim sonucunda yaşanan yoksullaşmayı yaşamadı. (...) Türk ordusu Antakya'ya girdikten sonra Asi Nehri'nin üzerinde eski yazı kitaplar uzun zaman yüzmüş. Bir korku dönemi yaşadı Hatay." Hal böyle olunca insan hem Kadir Mısıroğlu'na hak verip hem de Bediüzzaman'ın benzer bir serzenişini hatırlamadan edemiyor:

"Üç sene Rusya'da, esaretimde çektiğim zahmet ve sıkıntıyı, burada bu dostlarım bana üç ayda çektirdiler. Halbuki, Ruslar beni Kürt gönüllü kumandanı suretinde, Kazakları ve esirleri kesen gaddar adam nazarıyla bana baktıkları halde, beni dersten men etmediler. Arkadaşım olan doksan esir zabitlerin kısm-ı ekserisine ders veriyordum. Bir defa Rus kumandanı geldi, dinledi. Türkçe bilmediği için, siyasî ders zannetti, bir defa beni men etti; sonra yine izin verdi. Hem aynı kışlada bir odayı cami yaptık. Ben imamlık yapıyordum. Hiç müdahale etmediler, ihtilâttan men etmediler, beni muhabereden kesmediler.

Halbuki, bu dostlarım, güya vatandaşlarım ve dindaşlarım ve onların menfaat-i imaniyelerine uğraştığım adamlar, hiçbir sebep yokken, siyasetten ve dünyadan alâkamı kestiğimi bilirlerken, üç sene değil, belki beni altı sene sıkıntılı bir esaret altına aldılar, ihtilâttan men ettiler. Vesikam olduğu halde, dersten, hattâ odamda hususî dersimi de men ettiler, muhabereye sed çektiler. Hattâ, vesikam olduğu halde, kendim tamir ettiğim ve dört sene imamlık ettiğim mescidimden beni men ettiler. Şimdi dahi cemaat sevabından beni mahrum etmek için—daimî cemaatim ve âhiret kardeşlerim—mahsus üç adama dahi imamet etmemi kabul etmiyorlar. Hem, istemediğim halde birisi bana iyi dese, bana nezaret eden memur kıskanarak kızıyor, nüfuzunu kırayım diye vicdansızcasına tedbirler yapıyor, âmirlerinden iltifat görmek için beni tâciz ediyor.

İşte, böyle vaziyette bir adam, Cenâb-ı Haktan başka kime müracaat eder? Hâkim, kendi müddei olsa, elbette ona şekvâ edilmez. Gel, sen söyle, bu hale ne diyeceğiz? Sen ne dersen de, ben derim ki: Bu dostlarım içinde çok münafıklar var. Münafık kâfirden eşeddir. Onun için, kâfir Rus'un bana çektirmediğini çektiriyorlar."

Evet. Meselenin düğümlendiği yer burası: "Münafık kâfirden eşeddir!" Ve Kadir Mısıroğlu merhumun söylemek istediği de budur. Yoksa 'Yunan Mandası' veya 'İngiliz Sömürgesi' olmak talebi değildir. Öyle izzetli bir adam zaten böyle bir zilleti rüyasında görmez. Hayaline bile uğratmaz. Ama işte devir öyle bir devir oldu ki, dün Latin alfabesini Türk alfabesi diye yutturan, bugün İzmir'deki yüzer iskeleye Yunan kralı Agamemnon'un ismini veren bir siyasi ekolün temsilcileri, utanmadan Kadir Mısıroğlu gibi kalbi/beyni işgal görmemiş kişileri "İşgal yanlısı!" olmakla yaftalıyorlar. Ne utanıyorlar ne sıkılıyorlar. Ne diyelim? İyi ki ahiret var. Mizanda bu tür manipülasyonlar sökmeyecek. Cerbezeyle zebaniler kandırılamayacak. Hakkın şaşırtılmaz adaletine güvenerek teselli bulalım kardeşlerim.